Nkọwa
Ị nọ ebe a: Ụlọ » Akụkọ » Akụkọ ụlọ ọrụ nwanyị Njikọ dị n'etiti anwụrụ ọkụ nke abụọ na ọkpụkpụ ọkpụkpụ n'ime ụmụ

Njikọ dị n'etiti anwụrụ ọkụ aka nke abụọ na ọkpụkpụ ọkpụkpụ n'ime ụmụ nwanyị

Nlele: 0     Odee: Saịtị Editọ Oge mbipụta: 2023-11-22 Mmalite: Saịtị

Jụọ ase

bọtịnụ nkekọrịta Facebook
bọtịnụ ikesa twitter
bọtịnụ nkekọrịta akara
bọtịnụ nkekọrịta wechat
bọtịnụ njikọ njikọ
bọtịnụ nkekọrịta pinterest
bọtịnụ ịkekọrịta WhatsApp
Kekọrịta bọtịnụ nkekọrịta a

N'afọ ndị na-adịbeghị anya, nchọpụta amụbawo mmetụta ahụike dị egwu nke anwụrụ ọkụ sịga, na-ekpughe nchegbu ọhụrụ maka ụmụ nwanyị: nnukwu ihe ize ndụ nke ọkpụkpụ ọkpụkpụ. Osteoporosis, ọnọdụ nke ọkpụkpụ na-esighị ike na-eme ka ọkpụkpụ na-esiwanye ike, na-ejikọta ya na ihe ndị dị ka ịka nká, mgbanwe hormonal, na nhọrọ ndụ. Otú ọ dị, ihe àmà na-apụta na-egosi na ikpughe anwụrụ ọkụ nke abụọ nwere ike ịrụ ọrụ dị mkpa n'ịkwalite ihe ize ndụ a, karịsịa n'ime ụmụ nwanyị.

Ịmepụta njikọ dị n'etiti anwụrụ ọkụ nke abụọ na ọkpụkpụ ọkpụkpụ n'ime ụmụ nwanyị


Ndị na-eme nchọpụta Italy si na Mahadum Federico II nke Naples mere nnyocha na-egosi na anwụrụ ọkụ sịga na-ese siga nwere ike ibute ihe ize ndụ nhata nke ọkpụkpụ azụ na ụmụ nwanyị dị ka ise siga na-arụsi ọrụ ike. N'ịtụle ọnụego osteoporosis n'ime ụmụ nwanyị na-eji nyocha x-ray absorptiometry nwere ike abụọ, ha chọpụtara na ụmụ nwanyị gbara anwụrụ sịga gburugburu ebe obibi nwere ọnụego ọrịa dịka ndị na-ese anwụrụ ọkụ. Nnyocha ahụ, nke e bipụtara na Journal of Endocrinological Investigation, na-atụ aro na ikpughe anwụrụ ọkụ nke abụọ kwesịrị ka e weere dị ka ihe dị ize ndụ maka ọkpụkpụ ọkpụkpụ, na-eme ka ọ dị mkpa itinye ya na mmemme nyocha iji chọpụta ụmụ nwanyị nọ n'ihe ize ndụ dị elu. Maka mmeghe zuru oke pịa



Okirikiri ala anwụrụ ọkụ nke abụọ


Iji ghọta mmetụta anwụrụ ọkụ sịga na-enwe n'ahụ ike ọkpụkpụ ụmụ nwanyị, ọ dị oke mkpa ileba anya n'ihe mejupụtara na njupụta nke ihe egwu gburugburu ebe obibi juru ebe niile. Nnyocha, gụnyere nchọpụta pụtara ìhè nke ndị na-eme nchọpụta Italy mere, emewo ka a ghọta ihe ndị dị mgbagwoju anya nke anwụrụ ọkụ sịga na-ejupụta na ya juru ebe niile.


1.1 Ihe mejupụtara anwụrụ ọkụ aka nke abụọ

Anwụrụ ọkụ nke abụọ bụ ngwakọta dị mgbagwoju anya nke ihe karịrị kemịkalụ 7,000, nke achọpụtara ihe karịrị 250 dị ka ihe na-emerụ ahụ, ma ọ dịkarịa ala 69 ghọtara dị ka carcinogenic site n'aka ụlọ ọrụ ahụike ama ama dịka Healthtù Ahụ Ike Worldwa (WHO). Ihe ndị a ma ama gụnyere nicotine, carbon monoxide, formaldehyde, benzene, na ọla dị arọ dị iche iche. Ihe mejupụtara ndị a, nke ewepụtara n'oge a na-ere ụtaba, na-etolite concoction na-egbu egbu nke ndị mmadụ n'otu n'otu na-ekpughere onwe ha na ntọala dị iche iche.

Ọmụmụ Ịtali na-emesi ike mkpa ọ dị ịghọta ihe mejupụtara a, ebe ọ bụ na ọ na-enyere aka ịghọta ihe ize ndụ ahụike metụtara anwụrụ ọkụ. Dịka ọmụmaatụ, ejikọtala Nicotine na nsogbu ahụike vaskụla na ọkpụkpụ, na-ekwusi ike na ọ dị mkpa ịkọwapụta otú ihe ndị a si eme ka ihe ize ndụ dị elu nke osteoporosis na ụmụ nwanyị.


1.2 Isi mmalite anwụrụ anwụrụ

Anwụrụ ọkụ nke abụọ na-esi n'ebe dị iche iche pụta, bụ isi na-esite na ọkụ nke ngwaahịa ụtaba dị ka sịga, sịga, na ọkpọkọ. Ebe ndị na-anaghị agba ọkụ, dị ka sịga eletrọnịkị (e-cigare), na-atụnyekwa aka n'ikpughe anwụrụ ọkụ sitere na ikuku ikuku na-emerụ ahụ. Ọmụmụ ihe Ịtali na-akpali enyochagharị otú isi mmalite dị iche iche si emetụta ihe ize ndụ n'ozuzu ya, na-agba ume ka ọ bụrụ usoro zuru oke iji belata ikpughe n'okirikiri dị iche iche.


1.3 Gburugburu Ebe Ọ Na-enwere Anwụrụ Anwụ nke Abụọ

Ndị mmadụ n'otu n'otu na-ezute anwụrụ ọkụ aka abụọ n'ọtụtụ gburugburu, sitere na ụlọ nkeonwe na ụgbọ ala ruo n'ọha ọha dị ka ụlọ oriri na ọṅụṅụ, ụlọ mmanya, na ebe ọrụ. Ihe nchoputa nke Italy na-enweta uru mgbe a na-atụle mgbasawanye nke ikpughe na gburugburu dị iche iche. Ịtụle data sitere na ọmụmụ ihe na ọnọdụ nke ntọala akọwapụtara na-enye nghọta dị nro nke ebe ntinye aka na mgbasa ozi nwere ike ịmetụta.



Osteoporosis n'ime ụmụ nwanyị - Nchegbu ahụike ọha na-eto eto

Osteoporosis, nke ọkpụkpụ na-esighị ike na-eme ka ọkpụkpụ na-esiwanye ike na mgbaji, na-eguzo dị ka nchegbu ahụike ọha na eze na-aga n'ihu, karịsịa n'etiti ụmụ nwanyị.


2.1 Osteoporosis na-agbasa

Osteoporosis nke osteoporosis n'etiti ụmụ nwanyị na-arị elu, na-eme ka a lekwasịrị anya nyocha nke mmetụta ya. Ka ụmụ nwanyị na-etolite, mgbanwe mgbanwe hormonal, karịsịa n'oge menopause, na-enye aka n'ịdalata njupụta ọkpụkpụ. Ọgbasa osteoporosis na-abawanye nke ukwuu na afọ, na-eme ka ọ bụrụ nsogbu ahụike dị mkpa na ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na-eme agadi n'ụwa niile. Ọmụmụ Ịtali, na-ekwenye na osteoporosis dị ka nnukwu nchegbu ahụike, na-eme ka nyocha miri emi banyere otú ihe ndị dị ka anwụrụ ọkụ si eme ka ọ dịkwuo njọ.


2.2 Ibu Akụ na ụba na sistemu nlekọta ahụike

Osteoporosis na-etinye nnukwu ibu akụ na ụba na sistemu ahụike n'ụwa niile. Mgbaji na-esite na ọkpụkpụ adịghị ike na-eduga n'ịbawanye ụlọ ọgwụ, ịwa ahụ, na nlekọta ahụike ogologo oge. Mmetụta akụ na ụba na-agbasa karịa ụgwọ nlekọta ahụike ozugbo iji gụnye ọnụ ahịa na-apụtaghị ìhè nke arụpụtaghị ihe na-ebelata ogo ndụ. Dika mgbasa nke osteoporosis na-arị elu, nsogbu nke akụrụngwa nlekọta ahụike na-apụtawanye ìhè, na-achọ ihe ndị ga-eme ihe iji belata ihe ịma aka akụ na ụba ndị a.



2.3 Mmetụta sitere na Ọmụmụ Ịtali

Ọmụmụ Ịtali, na-elekwasị anya na njikọ dị n'etiti anwụrụ ọkụ na-ese siga na ọkpụkpụ ọkpụkpụ na ụmụ nwanyị, na-agbakwunye mgbagwoju anya na okwu ka ukwuu. Ihe nchoputa a na-ekwusi ike na ọ dị ngwa ngwa nke ịnakwere anwụrụ ọkụ gburugburu ebe obibi dịka ezigbo ihe ize ndụ maka ọkpụkpụ ọkpụkpụ, na-eme ka nyochaghachi mmemme nyocha na atụmatụ ahụike ọha. Ọmụmụ ihe ahụ na-emesi ike na ikwu okwu osteoporosis n'ime ụmụ nwanyị chọrọ ụzọ dị iche iche nke na-atụle ma ihe ize ndụ ọdịnala na ndị na-ebute gburugburu ebe obibi.



Ịmepe njikọ ahụ: Ọmụmụ sayensị na nchọpụta

Nnyocha sayensị, karịsịa nchọpụta dị ịrịba ama nke ndị ọkà mmụta Italy mere, ekerewo òkè dị mkpa n'ime ka ọ pụta ìhè njikọ dị mgbagwoju anya dị n'etiti anwụrụ ọkụ siga na ihe ize ndụ dị ukwuu nke ọkpụkpụ ọkpụkpụ n'ime ụmụ nwanyị.


3.1 Nchịkọta nke Ọmụmụ Ịtali

Ọmụmụ ihe ọmụmụ nke ndị nyocha na Mahadum Federico II nke Naples mere dị ka nchọpụta na-agbawa obi na njikọ dị n'etiti anwụrụ ọkụ nke abụọ na ọkpụkpụ ọkpụkpụ na ụmụ nwanyị. Iji dual-energy x-ray absorptiometry (DEXA), nyocha nke ọma, ndị nyocha ahụ nyochachara nke ọma ọnụego osteoporosis na otu ụmụ nwanyị 10,616 debanyere aha na mmemme nyocha osteoporosis nke Ministry of Health Italy. Ọmụmụ ihe a buru ibu na-enye ntọala siri ike maka ịghọta oke osteoporosis na njikọ ya na anwụrụ ọkụ ụtaba gburugburu ebe obibi.


3.2 Ọnụọgụgụ ndị sonyere na omume ịse anwụrụ

Ịghọta ọnụọgụgụ nke ndị sonyere na omume ise siga ha dị oke mkpa maka ịkọwapụta nchoputa nke ọmụmụ ahụ. Ọmụmụ Ịtali gụnyere ndị na-ese anwụrụ 3,942 ugbu a, ndị na-ese anwụrụ ọkụ 873, na 5,781 anaghị aṅụ sịga. Site n'ịkewa ndị na-eso ya dabere na omume ị smokingụ sịga ha, ndị nyocha ahụ nwere ike ịchọpụta ụkpụrụ na oke osteoporosis wee dọta mkpakọrịta n'etiti ọkwa dị iche iche nke ikpughe anwụrụ ụtaba na ahụike ọkpụkpụ.


3.3 Ọkpụkpụ Osteoporosis N'etiti ndị na-ese anwụrụ na ndị na-ese anwụrụ

Ihe nchoputa nke ndi Italy gosiputara nghota di egwu banyere osteoporosis n'etiti otu di iche iche. Ndị na-ese anwụrụ ugbu a gosipụtara oke osteoporosis dị elu nke ukwuu ma e jiri ya tụnyere ndị na-adịghị ese anwụrụ, yana oke nha (OR) nke 1.40. N'otu aka ahụ dị ịrịba ama bụ mmụba dị elu n'etiti ndị na-ese anwụrụ ọkụ, bụ ndị gosipụtara ihe egwu dị elu karịa ndị na-adịghị aṅụ sịga (OR = 1.38). N'ụzọ dị mkpa, ọmụmụ ihe ahụ achọpụtaghị ọdịiche dị ịrịba ama n'etiti ndị na-ese anwụrụ ọkụ na ndị na-ese anwụrụ ugbu a (OR = 1.02).


3.4 Njikọ n'etiti Ịṅụ sịga na-agafe agafe na Osteoporosis

Ihe ọmụmụ ahụ gbasiri ike na ị smokingụ sịga na-agafe agafe dị ka ihe nwere ike ibute osteoporosis nke nwere onwe ya na-ama ama ama ama ama. Ihe nchoputa a gosiputara mmekorita di egwu n'etiti ikpughe anwụrụ sịga gburugburu ebe obibi na osteoporosis na ndị na-adịghị ese anwụrụ, ndị inyom bi na obodo Europe. Nchọpụta a na-eme ka ọ pụta ìhè mkpa ọ dị ịbawanye nghọta anyị banyere ihe ize ndụ osteoporosis ma tụlee ntinye nke ise anwụrụ ọkụ na mmemme nyocha.


3.5 Mmetụta maka mmemme nyocha na nyocha ihe egwu

Ihe ọmụmụ Italiantali pụtara gafere ihe ọ chọpụtara ozugbo. Ndị nchọpụta ahụ na-akwado maka mgbanwe mgbanwe na mmemme nyocha osteoporosis, na-agba ume itinye aka na anwụrụ ọkụ sịga gburugburu ebe obibi dị ka ihe ize ndụ dị mma. Akụkụ a na-enyocha otú nsonaazụ ọmụmụ ahụ nwere ike isi mee ka mmepe nke njirisi ọhụrụ maka ntule ihe ize ndụ, nke nwere ike iduga n'ịchọpụta ndị ọzọ ezubere iche ma dị irè nke ụmụ nwanyị nọ n'ihe ize ndụ dị elu maka ọkpụkpụ ọkpụkpụ.


3.6 Ike na oke nke ọmụmụ ihe

Ntụle ebumnuche nke ọmụmụ sayensị ọ bụla gụnyere ịtụle ma ike ya na njedebe ya. Nkebi a na-enye nlebanya maka usoro mmụta siri ike nke Italiantali, nha nha nha na nyocha zuru oke. N'otu oge ahụ, ọ na-ekwenye na njedebe ndị nwere ike ime, dị ka ịdabere na àgwà ị smokingụ sịga na-akọ onwe ya, nke na-emepe ụzọ maka nyocha n'ọdịnihu iji mee ka usoro dị mma ma wusie ntọala ihe akaebe ike.

Usoro ndị dị mkpa, nchọpụta na-adọrọ adọrọ, na ihe ọmụmụ ka ọ pụtara na-emesi mkpa ọ dị ịtụle anwụrụ sịga gburugburu ebe obibi dị ka ezigbo ihe ize ndụ maka ọkpụkpụ ọkpụkpụ. Ka anyị na-akọwapụta mgbagwoju anya nke sayensị, ọmụmụ ihe na-arụ ọrụ dị ka isi nkuku n'ịkwalite nghọta anyị banyere mmekọrịta dị mgbagwoju anya dị n'etiti ikpughe anwụrụ ọkụ na ahụike ọkpụkpụ n'ime ụmụ nwanyị.



Usoro n'okpuru Association

Ịghọta njikọ dị mgbagwoju anya dị n'etiti ikpughe anwụrụ ọkụ nke abụọ na ihe ize ndụ dị elu nke ọkpụkpụ ọkpụkpụ n'ime ụmụ nwanyị chọrọ nyocha nke ọma nke usoro ndị nwere ike ime. Akụkụ a na-enyocha usoro ọmụmụ ahụ nke nwere ike jikọta ikpughe anwụrụ ọkụ nke abụọ na mmepe na mmụba nke ọkpụkpụ azụ, na-esite na ọmụmụ Italy na nghọta sayensị sara mbara.


4.1 Nsogbu Oxidative na Ahụ Ike Ọkpụkpụ

Nchegbu Oxidative, steeti ebe a na-akpaghasị nguzozi n'etiti free radicals na antioxidants, bụ njikọ nwere ike ime n'etiti mkpughe anwụrụ ọkụ na osteoporosis. Ọmụmụ Ịtali na-atụ aro na nrụgide oxidative nke ihe mejupụtara anwụrụ ọkụ siga na-akpata nwere ike itinye aka na mfu njupụta ọkpụkpụ. radicals efu nke anwụrụ sịga na-emepụta nwere ike igbochi mkpụrụ ndụ na-akpụ ọkpụkpụ, na-akpaghasị nha anya siri ike dị mkpa maka ịnọgide na-enwe ike ọkpụkpụ.



4.2 Ọzịza mkparị

A na-amata mbufụt dị ka ihe dị oke mkpa na pathogenesis nke ọnọdụ ahụike dị iche iche, gụnyere osteoporosis. Anwụrụ ọkụ nke abụọ nwere ihe na-eme ka ahụ ọkụ na-efe efe nke, mgbe ikuru ya, nwere ike ịkpalite mbufụt nke sistem. Ọrịa na-adịghị ala ala nwere ike igbochi usoro nhazi ọkpụkpụ, na-eme ka ọkpụkpụ ọkpụkpụ dịkwuo elu ma na-abawanye ohere nke mgbaji. Nchoputa nke ihe omumu nke Italy na-emesi ike mkpa ọ dị inyocha ka nzaghachi mkpasu iwe sitere n'aka anwụrụ ọkụ na-akpata nwere ike itinye aka na ọkpụkpụ ọkpụkpụ na ụmụ nwanyị.



4.3 Mmebi nke homonụ

Mgbanwe nke homonụ, ọkachasị metụtara estrogen, na-ekere òkè dị mkpa na mmepe osteoporosis. Ọmụmụ ihe Ịtali na-akpali nyocha nke ọma ka anwụrụ ọkụ siga nwere ike imebi nguzozi nke hormonal, karịsịa n'ihi mmetụta ọ maara na ọkwa estrogen. Estrogen dị oké mkpa maka ịnọgide na-enwe njupụta ọkpụkpụ, na mgbanwe na ọkwa ya n'ihi ikpughe anwụrụ ọkụ ụtaba gburugburu ebe obibi nwere ike ime ka ọkpụkpụ ọkpụkpụ dịkwuo ngwa, na-eduga n'ihe ize ndụ osteoporosis.



4.4 Mmetụta na Calcium metabolism

Calcium bụ mineral dị mkpa maka ahụ ike ọkpụkpụ, na nkwụsị nke calcium metabolism nwere ike inye aka na mmepe osteoporosis. Anwụrụ ọkụ nke abụọ nwere ike imetụta nnabata calcium na itinye n'ọrụ n'ime ahụ, nke nwere ike ibute mbelata njupụta ịnweta ọkpụkpụ. Nghọta nke ọmụmụ Ịtali mere nchọpụta n'ihu na ka mgbanwe na calcium metabolism, nke na-ebute site na ikpughe anwụrụ ọkụ sịga gburugburu ebe obibi, nwere ike itinye aka na njikọ a hụrụ na ọkpụkpụ ọkpụkpụ na ụmụ nwanyị.



4.5 Mmekọrịta na ihe mkpụrụ ndụ ihe nketa

Ihe mkpụrụ ndụ ihe nketa na-ekerekwa òkè n'ịchọpụta ohere mmadụ nwere na ọkpụkpụ ọkpụkpụ. Ọmụmụ Ịtali, ka ọ na-ekwusi ike njikọ dị n'etiti anwụrụ ọkụ sịga na osteoporosis, na-akpali ntụle maka otu mkpụrụ ndụ ihe nketa nwere ike isi meekọrịta ihe na mkpughe gburugburu ebe obibi. Nyochaa mmekọrịta nke mkpụrụ ndụ ihe nketa na gburugburu ebe obibi nwere ike inye nghọta dị nro karịa ihe kpatara ụfọdụ ndị mmadụ nwere ike isi bụrụ ngwa ngwa na mmetụta na-emebi ọkpụkpụ nke anwụrụ ọkụ sịga.




adịghị ike gafere ogologo ndụ


Inyocha mmetụta nke ikpughe anwụrụ ọkụ nke aka abụọ na ahụike ọkpụkpụ n'okirikiri ndụ dị iche iche dị oke mkpa maka ịghọta nsonaazụ ogologo oge na ịdịmma ọkpụkpụ.



5.1 Oge nwata na oge uto

Ikpughe anwụrụ ọkụ nke mbụ n'oge nwata na oge uto nwere ike inwe mmetụta na-adịgide adịgide na mmepe ọkpụkpụ. Ọmụmụ Ịtali na-akpali nyocha ka usoro ọkpụkpụ na-eto eto nwere ike isi bụrụ ngwa ngwa na mmetụta ọjọọ nke anwụrụ ụtaba gburugburu ebe obibi. Oge nwata na oge uto na-anọchi anya oge dị oke egwu maka ịmịnye ọkpụkpụ, na ikpughe anwụrụ ọkụ n'oge usoro ndị a nwere ike imebi nrịanrịa ọkpụkpụ kachasị elu, nwere ike ịbawanye ohere nke ọkpụkpụ ọkpụkpụ na-emecha na ndụ.



5.2 Ime na Nkpughe nke nne

Ime ime na-ewebata ike pụrụ iche, ebe nne na-anwụ anwụ na-ese anwụrụ nwere ike imetụta ma nne ma nwa ebu n'afọ na-eto eto. Ọmụmụ Ịtali na-agba ume ka a nyochaa otú ikpughe nke nne nwere ike isi metụta mmepe ọkpụkpụ nwa ebu n'afọ, nwere ike imetụta ahụike ọkpụkpụ nke nwa ahụ ogologo oge.



5.3 Mgbanwe Menopausal

Mgbanwe nke menopausal bụ oge dị oke egwu na ndụ nwanyị ebe mgbanwe hormonal na-emetụta ahụ ike ọkpụkpụ. Nchọpụta nke ọmụmụ Ịtali mere ka a nyochaa otú mmekọrịta dị n'etiti mgbanwe mgbanwe hormonal n'oge ime nwoke na nwanyị na-ese anwụrụ nwere ike ime ka ọkpụkpụ ọkpụkpụ dịkwuo njọ. Ọdịda dị n'ime oge mgbanwe a na-egosi mkpa ọ dị itinye aka ahaziri ahazi iji belata ihe egwu dị elu nke osteoporosis n'ime ụmụ nwanyị mechara menopause na-ekpughere anwụrụ ọkụ gburugburu ebe obibi.



5.4 ịka nká na ngosi ogologo oge

Ka ndị mmadụ n'otu n'otu na-aka nká, mmetụta mmụkọ nke ikpughe anwụrụ sịga sịga na-adịte aka na-abawanye uru. Ọmụmụ Ịtali, na-elekwasị anya na ndị inyom sitere na ndị nna ochie nke Europe, na-agba ume ka a tụlee otú ikpughe ogologo oge nwere ike isi na-emekọrịta ihe na usoro ịka nká nke okike, nwere ike ime ka ọkpụkpụ ọkpụkpụ dịkwuo elu ma na-amụba ihe ize ndụ nke mgbaji.



5.5 Mgbakọ Mgbakọ na adịghị ike jikọrọ ọnụ

Inyocha adịghị ike n'ofe ndụ niile na-achọ ka a mata mmetụta nchikota nke ikpughe anwụrụ ọkụ. Nghọta nke ọmụmụ Ịtali na-eme ka nghọta zuru oke banyere otú adịghị ike n'oge ndụ dị iche iche nwere ike isi na-emekọrịta ihe, na-emepụta ihe ize ndụ jikọtara ọnụ nke na-enye aka na njikọ a na-ahụ anya na osteoporosis na ụmụ nwanyị. Ịghọta adịghị ike ndị a jikọtara ọnụ dị mkpa maka ịmepụta atụmatụ mgbochi zuru oke.


Ọ bụghị naanị na ọmụmụ ihe na-ama aka nghọta anyị banyere ihe ize ndụ osteoporosis kamakwa na-emepe ụzọ maka nyocha dị mgbagwoju anya nke mmekọrịta dị n'etiti anwụrụ ọkụ nke abụọ na ahụike ọkpụkpụ na ụmụ nwanyị. N'ịgafe njikọ ọnụ ọgụgụ, isiokwu a na-abanye n'ime usoro ndị dị n'okpuru, echiche omenala, na atụmatụ amụma. Ka ndị ọkà mmụta sayensị na-agbaso mkpa maka mgbanwe mgbanwe, ọ na-apụta ìhè na ikwado egwu egwu zoro ezo nke anwụrụ ọkụ sịga na-achọ ụzọ dị iche iche nke sitere na mgbanwe ndụ onye ọ bụla na mmekorita zuru ụwa ọnụ na nyocha na mmepe amụma.