Hypertension ndi matenda ofala kwambiri. Ngati sichilamuliridwa kwa nthawi yayitali, imatha kuwononga kwambiri ziwalo zofunika kwambiri monga mtima, ubongo ndi impso. Chifukwa chake, ndikofunikira kumvetsetsa ndikupewa matenda oopsa munthawi yake.
I. Tanthauzo ndi Zowopsa za Kuthamanga kwa magazi
Hypertension imatanthawuza mkhalidwe womwe kuthamanga kwa magazi kwa systolic ndi diastolic kumakwera mosalekeza. Malinga ndi muyezo wa matenda aku China, akuluakulu omwe ali ndi systolic blood pressure ≥140 mmHg kapena diastolic blood pressure ≥90 mmHg amatha kupezeka ndi matenda oopsa. Ngati kuthamanga kwa systolic kuli pakati pa 140-159 mmHg kapena kuthamanga kwa diastolic kuli pakati pa 90-99 mmHg, kumatchulidwa ngati siteji yoyamba ya matenda oopsa. Ngati kuthamanga kwa systolic kuli pakati pa 160-179 mmHg kapena kuthamanga kwa diastolic kuli pakati pa 100-109 mmHg, kumatchulidwa ngati gawo lachiwiri la matenda oopsa. Ngati systolic pressure ndi ≥180 mmHg kapena diastolic pressure ndi ≥110 mmHg, imatchedwa stage 3 hypertension.
Kuthamanga kwa magazi kwa nthawi yayitali kumatha kuwononga kwambiri ziwalo zofunika kwambiri monga mtima, ubongo ndi impso, ndipo zimatha kuyambitsa matenda monga matenda a mtima, sitiroko ndi kulephera kwa impso. Chifukwa chake, kuthamanga kwa magazi kumatchedwa 'silent killer' ndipo kumawopseza thanzi.
II. Zifukwa za Hypertension
Pali zinthu zosiyanasiyana zomwe zingakhudze kuthamanga kwa magazi. Zomwe zimayambitsa matenda oopsa kwambiri ndi izi:
1. Moyo wopanda thanzi
Kudya kwambiri mafuta a nyama, mapuloteni, kunenepa kwambiri komanso kusachita masewera olimbitsa thupi, kusuta fodya kwa nthawi yaitali komanso kumwa mowa mwauchidakwa, zonsezi ndi makhalidwe oipa amene angayambitse matenda oopsa.
2. Kupsinjika maganizo kwambiri
Kupanikizika kosiyanasiyana kochokera kuntchito ndi m'moyo kungayambitse chisangalalo chachifundo, kukulitsa kutulutsa kwa mtima ndikuyambitsa kuthamanga kwa magazi.
3. Kudya kwambiri sodium
Kudya kwambiri zakudya zokhala ndi sodium yambiri kumawonjezera kuchuluka kwa sodium m'magazi, zomwe zimapangitsa kuti madzi azikhala m'mitsempha yamagazi komanso kuthamanga kwa magazi.
4. Zinthu zachibadwa
Anthu omwe ali ndi mbiri yamabanja omwe ali ndi matenda oopsa amatha kukhala ndi vutoli.
5. Kukalamba
Pamene anthu akukalamba, kusungunuka kwa mitsempha ndi ntchito zimachepa pang'onopang'ono, kuonjezera chiopsezo cha matenda oopsa.
III. Zizindikiro za Hypertension
Kuthamanga kwa magazi kocheperako kapena pang'ono nthawi zambiri sikukhala ndi zizindikiro zoonekeratu m'magawo ake oyambirira ndipo kumangodziwika kupyolera muyeso. Kuthamanga kwa magazi kukapitirira kukwera, zizindikiro monga mutu, chizungulire, palpitations, tinnitus ndi kusowa tulo zimatha kuchitika. Odwala ena amathanso kukhala ndi vuto la kuwona komanso epistaxis.
IV. Chithandizo cha matenda oopsa
6. Chithandizo chamankhwala
(1) Calcium channel blockers: Izi zimatha kukulitsa mitsempha ya magazi ndipo zimagwiritsidwa ntchito pochiza matenda oopsa, monga nitrendipine, amlodipine, ndi zina zotero. Zotsatira zomwe zingatheke monga mutu, chizungulire ndi edema ya ankle ziyenera kuyang'aniridwa.
(2) ACE inhibitors: Amalepheretsa kutembenuka kwa angiotensin I kukhala angiotensin II kuti akwaniritse kuthamanga kwa magazi. Zitsanzo zikuphatikizapo enalapril, lisinopril, etc. Ntchito ya aimpso iyenera kuyang'aniridwa panthawi yogwiritsira ntchito.
(3) Ma Beta blockers: Amaletsa kukondoweza kwa mtima kwachifundo kuchepetsa kugunda kwa mtima ndi kutulutsa kwa mtima. Zitsanzo ndi propranolol, atenolol, etc.
(4) Mankhwala ena oletsa kuthamanga kwa magazi: Monga ngati okodzetsa, mankhwala apakati, ndi zina zotero. Madokotala adzapereka mankhwala oyenerera malinga ndi mmene wodwala aliyense alili.
7. Kusintha kwa moyo
(1) Zakudya zopanda mchere komanso zopanda mafuta ochepa: Chepetsani kudya mafuta, cholesterol ndi sodium.
(2) Kuchita masewera olimbitsa thupi nthawi zonse: Monga kuyenda mwachangu, kuthamanga, kusambira, ndi zina zotero. 3-4 pa mlungu, mphindi 30-60 nthawi iliyonse.
(3) Pitirizani kulemera.
(4) Kusiya kusuta ndi kumwa mowa.
(5) Maphunziro opumula: Monga kusinkhasinkha, kumvetsera nyimbo, yoga, ndi zina zotero, kuthandiza kuthetsa kupsinjika maganizo.
V. Kupewa Kuthamanga Kwambiri
Chinsinsi chopewera matenda oopsa chagona kukhala ndi moyo wathanzi komanso zakudya zoyenera.
8. Pitirizani kukhala ndi thupi labwino komanso kupewa kunenepa kwambiri.
9. Chepetsani kusuta ndi kumwa mowa.
10. Zakudya zopanda mchere komanso zopanda mafuta ambiri, idyani zipatso ndi ndiwo zamasamba zambiri.
11. Muzichita masewera olimbitsa thupi pafupipafupi monga kuyenda mwachangu, kuthamanga, kusambira.
12. Sinthani kupsinjika kwa ntchito ndikukhala ndi malingaliro abwino.
13. Onetsetsani kuthamanga kwa magazi nthawi zonse. Funsani chithandizo chamankhwala msanga ngati zapezeka.
VI. Kufunika Kowunika Nthawi Zonse Kuthamanga kwa Magazi
Popeza kuti matenda oopsa kwambiri nthawi zambiri sakhala ndi zizindikiro zazikulu akamayambika, odwala ambiri sadziwa kuti ali nawo. Choncho, kuyezetsa magazi nthawi zonse n’kofunika kwambiri.
Akuluakulu amayenera kuyezetsa magazi awo kamodzi pakadutsa miyezi 3-6. Ngati zachilendo ziwoneka, chithandizo chabwino chamankhwala ndi kusintha kwa moyo kuyenera kuyambika motsogozedwa ndi dokotala, kuti magazi asamayende bwino ndikupewa zovuta.
Hypertension ndi matenda osatha omwe angapewedwe komanso ochiritsika. Ndi kuzindikira koyenera, kupewa kuchitapo kanthu, ndi chithandizo chasayansi, zitha kuwongoleredwa bwino kuti zipewe zotsatira zoyipa ndikupangitsa moyo wathanzi.
